DONEM SONU STOKLARDA MEYDANA GELEN ZAYİATLARİN KDV KARSİSİNDAKİ DURUMLARİ

donem sonu stoklarindaki zayiatlar
donem sonu stoklarindaki zayiatlar

DÖNEM SONU  STOKLARDA MEYDANA GELEN ZAYİATLARIN KDV KARŞISINDAKİ DURUMLARI

 

 

  1. A) Deprem, Sel ve Yangın Sonucu Zayi Olanlar Hallerde Durum Nedir?

3065 sayılı KDVK’nun 30/c maddesinde deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanlığının  yangın sebebiyle mücbir sebep ilan ettiği  yerlerdeki yangın sonucu zayi olan  mallar dolayısıyla yüklenilen  KDV’nin indirimi mümkün bulunmaktadır. Deprem  veya sel  felaketi  dolayısıyla malların  kısmen  veya tamamen  zayi olması   halinde, daha önce bu  malların  alımında indirilmiş olan  KDV yönünden yapılacak bir işlem bulunmamaktadır.  Maliye Bakanlığının mücbir sebep ilan etmediği  bir yangın nedeniyle zayi olan  mallara ait KDV’nin indirimi de mümkün bulunmamaktadır.[1]

Örneğin; sel felaketi nedeniyle bir şirketin deposunda yer alan malların zayi olması veya Maliye Bakanlığınca yangın sebebiyle mücbir sebep ilan edilen yerde olması koşuluyla, yangın nedeniyle malların kullanılamaz duruma gelmesi halinde bu mallara ilişkin yüklenilen vergiler indirim konusu yapılabilecektir.

Buna karşılık Maliye Bakanlığınca yangın sebebiyle mücbir sebep ilan edilmediği sürece, yangın sonucu zayi olan mal nedeniyle yüklenilen KDV’nin indirim konusu yapılması mümkün değildir. Örneğin, ithal edilen malların depolandığı antrepolarda çıkan yangın sonrasında Maliye Bakanlığınca mücbir sebep ilan edilmediği takdirde, zayi olan malların ithalinde ödenen KDV’nin indirim konusu yapılması mümkün bulunmamaktadır.

  1. B) Fire Sonucu Meydana Gelen Kayıplarda Durum Nedir?

Fire, bir malın imalat sürecinde veya tüketiciye arzına kadar kendi doğal akışı içinde uğradığı fiziksel kayıp olarak tanımlandığından, imalat sırasında veya sonrasında meydana gelen firelerin zayi olan mal kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Bu durumda, daha önce indirim konusu yapılan KDV’nin de düzeltilmesine gerek yoktur. Ancak, yasal düzenleme veya ilgili mesleki kuruluşlar tarafından belirlenen fire miktarını aşan kayıplara ilişkin giderlerin, Gelir veya Kurumlar Vergisi Kanunlarına göre kazancın tespitinde indiriminin kabul edilmemesi halinde, bu giderler dolayısıyla yüklenilen KDV’nin de indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Örneğin;

  • Akaryakıtın depolanması sırasında ortaya çıkan ve ilgili kuruluşlar tarafından belirlenen oranlar dahilindeki kayıplar,
  • Balık çiftliklerinde balık üretimi esnasında pazarlama aşamasına ulaşıncaya kadar geçen süreçte, balık üretim ve besleme firesi olarak oluşan balık ölümleri,
  • Tavuk çiftliklerinde, üretimin doğal sonucu olarak ortaya çıkan kayıplar,
  • Hazır giyim eşyası dikiminde veya ayakkabı yapımında üretim sürecindeki kesme, biçme, dikme gibi işlemlerin doğal sonucu olarak ortaya çıkan kayıplar,

fire olarak değerlendirilmekte olup, bunlara ilişkin olarak yüklenilen KDV indirim konusu yapılabilecektir.

 

  1. C) Çalınan veya Kaybolan Malların Durumu Nedir?

Çalınan veya kaybolan mallar zayi mal olarak kabul edilir ve bu mallar için yüklenilen KDV’ler indirimler arasından çıkartılır. Bu malların maliyet bedelleri ve düzeltilen KDV’leri kayıtlara KKEG olarak alınmalıdır.[2]

Çalınma veya kaybolma, polis veya jandarma tutanağı ya da mahkeme kararı ile tevsik edilebilir durumda ise, çalınan veya kaybolan mallar için daha önce indirilen KDV’nin indirimi kabul edilemez.  Daha önce indirim konusu  yapılan KDV zayiatın olduğu  dönem beyannamesinde ilave edilecek KDV olarak  beyan edilir.

3065 sayılı KDVK’nun 30/d maddesi hükmüne göre, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerince kazancın  tespitinde indirimi kabul  edilmeyen giderler dolayısıyla ödenen  KDV mükellefin vergiye tabi işlemleri  üzerinden  hesaplanan  KDV’den indirilemeyeceğinden, çalınan   emtia bedelinin ve indirilemeyen KDV’nin safi kazancın  tespitinde gider olarak  dikkate alınması  da mümkün bulunmamaktadır.

 

  1. D) Bozulma, Çürüme, Kullanım Süresinin Sona Ermesi Gibi Hallerde Durum Nedir?

KDV Genel Uygulama Tebliğinin “III-C/2.4.”  bölümünde, KDVK’nun 30/c maddesi uyarınca kullanım süresi geçen veya bir başka şekilde kullanılamayacak hale gelen mallar ister imha edilsin isterse edilmesin zayi olan mal  mahiyetinde olduğundan  mükelleflerce bu  malların  iktisabı dolayısıyla yüklenilen KDV’nin indirim konusu yapılmasının  mümkün bulunmadığı  belirtilmiştir.

 

 

  1. E) Malların Değerinin Düşmesi Sonucu Meydana Gelen Kayıplarda Durum Nedir?

Malın tamamen yok olmaması, ancak değerinde önemli derecede düşüklük meydana gelmesi halinde malın zayi olması hükümleri geçerli olmayacaktır. Bu durumda malların zayi olması değil düşük bedelle veya zararına satısı söz konusu olacağından, bu malların iktisabı dolayısıyla yüklenilen KDV’nin indirim konusu yapılabileceği tabiidir.

Örneğin;

  • Üretim esnasında renginde problem olan giyeceklerin,
  • Yangın sonucu tamamen yok olmayan ve ekonomik değeri olan yedek parça ve malzemelerin daha düşük bir fiyatla satılması halinde bunlar nedeniyle yüklenilen KDV’nin tamamı indirim konusu yapılabilecektir.

 

  1. F) Alış ve Satış Faturalarının Yasal Defterlere Eksik veya Hiç Kaydedilmesi Halinde Durum Nedir?

Envanter sonucu iktisadi kıymet  miktarında ortaya çıkan fazlalık, satın  alınmış olan  malların  defterlere kaydedilmesinin  unutulması  olması  halinde, kaydı unutulan  faturanın  aynı yıl  tarihli  olması halinde, bu faturadaki KDV indirim konusu  yapılabilir.

Envanter sonucu  iktisadi kıymetlerin miktarında ortaya çıkan  eksiklik ise iktisadi kıymetin dönem içerisinde satılmış ancak faturasının  düzenlenmemiş veya düzenlendiği halde yasal defterlere kaydedilmemiş  olmasından kaynaklanabilir.  Bu durumda düzenlenmemiş olan  satış faturasının düzenlenmesi ve düzenlenmiş ancak yasal deftere  kaydedilmemiş olan  faturanın  veya yeni düzenlenen satış faturasının  yevmiye defterine kaydı gerekecektir. Satışın yapıldığı döneme ilişkin beyanname verme süresinin geçmiş olması  halinde düzenlenmeyen veya beyannameye dahil  edilmeye fatura nedeniyle ziya uğratılan KDV için VUK’un düzeltme hükümlerine  göre düzeltme beyannamesi verilmesi gerekmektedir.[3]

Saygılarımla,

 

Eda KAYA

SMMM

İşletme Bilim Uzmanı

 

 

KAYNAKÇA

ÖZTÜRK Bünyamin, Dönemsonu Muhasebe ve Vergi Uygulamaları, Maliye Hukuk Yayınları, Ankara.

 

Dönem Sonu Değerleme İşlemleri, Maliye ve Hesap Uzmanları Derneği Yayınları, Aralık 2017.

 

[1] Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının  23.11.2011 gün ve 1051 sayılı özelgesi.

[2] ÖZTÜRK Bünyamin, Dönemsonu Muhasebe ve Vergi Uygulamaları, Maliye Hukuk Yayınları, Ankara, s.329-330.

[3] Ayrıntılı açıklamalar için bkz. Dönem Sonu Değerleme İşlemleri, Maliye ve Hesap Uzmanları Derneği Yayınları, Aralık 2017.