Denetçi Gözüyle 101 Alınan Çekler Hesabı
Bu hesap; gerçek veya tüzel kişiler tarafından işletmeye verilmiş olup, henüz tahsil için bankaya verilmemiş ya da ciro edilmemiş portföydeki çeklerin izlenmesini sağlar. Vergi Usul Kanunu açısından çekler alacak olarak kabul edildiğinden, alacakların tabi olduğu değerleme esaslarına göre işlem görür.
Çek Mutabakatı ve Envanter Dengesi: Fiilen kasada/portföyde bulunan çeklerin adet ve tutarı, yasal defter kayıtlarıyla birebir tutmalıdır. Uyumsuzluk halinde denetçi iki temel riske odaklanır:
Eksik çek bulunması: Hasılat farkı / belgesiz satış şüphesi.
Fazla çek bulunması: Ortaklara kullandırılan kasa fazlasının çek hesabı arkasına saklandığı (peçeleme) ve adat faizi aranması gerektiği iddiası.
Ciro/Kırdırma İşleminde Kur Farkı Faturası: Dövizli veya dövize endeksli çeklerin ciro edildiği ya da kırdırıldığı tarih itibarıyla ödeme fiilen tamamlanmış sayılır. Bu nedenle, vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği tarih ile çekin ciro edildiği tarih arasında lehe/aleyhe oluşan kur farkları için KDV’li fatura kesilmelidir. Çekin ciro edilmesinden nihai tahsiline kadar geçen süredeki kur farkları için ise faturalaşma ve KDV aranmaz.
Stopaj Riski: Alınan çeklerin ciro edilmesi suretiyle yapılan ödemelerin; GVK md. 94 ile KVK md. 15 ve 30 kapsamındaki tevkifat gerektiren ödemeler (serbest meslek, kira vb.) arasında olup olmadığı denetlenmelidir.
Muhasebe & Değerleme Kuralı:
Reeskont İmkânı: İleri düzenleme (keşide) tarihli çekler için değerleme gününde vadesi gelmemiş senetli alacaklar gibi reeskont ayrılması mümkündür. Ancak unutulmamalıdır ki; alacaklar için reeskont ayrılırsa borçlar için de reeskont ayrılması zorunludur.
Dövizli Çek Değerlemesi: Yabancı para cinsinden çekler, Hazine ve Maliye Bakanlığı kuruyla; kur ilan edilmemişse değerleme gününde TCMB tarafından Resmi Gazete’de yayımlanan döviz alış kuru üzerinden değerlenir.
“Risk Uyarısı” (Hap Bilgi): Dövizli çek ciro edilerek bir borç kapatıldıysa, vergiyi doğuran olay ile ciro tarihi arasındaki kur farkı faturası unutulmamalıdır! “Çek henüz bankadan tahsil edilmedi, kur farkı daha sonra hesaplanır” yaklaşımı vergi incelemelerinde doğrudan KDV tarhiyatı ve usulsüzlük riski doğurur.
SMMM Stajyeri Arif MELİKZADE
