DÖVİZ DÖNÜŞÜM DESTEĞİNDE YENİ DÖNEM: FİRMANIN AVANTAJI, MALİ MÜSAVİRİN SORUMLULUĞU
Mali Müşavir Serkan ATASOY
Döviz dönüşüm desteğinde 1 Ekim 2026 itibarıyla başlayan yeni dönem,firmaların destekten yararlanma şartlarını değiştirirken SMMM ve YMM’lere de somut bir tespit ve doğrulama görevi getiriyor.
Peki destek ne sağlıyor, hangi tutarlar dikkate alınıyor ve gerçekten avantajlı mı?
TCMB kapsama giren yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerinin banka aracılığıyla kendisine satılması karşılığında, TL karşılığının %3 ù tutarında ilave ödeme yapıyor. Bu oran (ṣ̌imdilik) 31 Ocak 2027’ye kadar geçerli.
Bir ornekle aciklayayım :
Dövizin TL karşılığıni 1 milyon TL varsayalim. Buna gore destek 30 bin TL oluyor. Ancak onemli bir nokta var ki o da her döviz satışı kapsamda değil; ihracat ve ilgili döviz kazandırıcı hizmet gelirleri gibi uygun kaynaklardan gelen dövizlerin belgelendirilmesi gerekiyor.
Peki Destekten yararlanmak için döviz varlığına ilişkin sınır nedir?
Firmanın hesaba dahil hazır döviz varlıklarının, yıllık net satış hasılatı ile toplam aktifinden büyük olanının %10’unu aşmaması gerekiyor.
Hadi bir ornekle aciklayalim.
Sonuç
Goruldugu uzere Sınır aşıldığı için destek alınamaz, aşılmadıǧında destek alınabilir.
Peki olmazda diyelim ki Tam %10 oldu ne olacak 🙂 Tam %10 ile destek alınabilir. %10’u aşmak engeldir. Ayrıca faaliyet karı ve işgücü maliyetine dayanan firma satış limiti uygulanıyor.
Yıllık destek üst sınırı 100 milyon TL; 2026’nın son çeyreğinde limitlerin dörtte biri esas alınıyor. Önceki bir ay döviz almama taahhüdü kaldırılmış durumda. (Bu nedenle 2026’nın son çeyreğinde destek ödeme üst sınırı 25 milyon TL’dir.)
Peki Hangi dönemin tutarlarına bakılıyor?
Döviz bakiyesi formun düzenlendiği tarihten, aktif ve net satış ise GİB’e verilmiş en güncel yıllık beyannameden alınıyor. Bu mantikla Normal hesap döneminde Ekim 2026 için mali tablo tarafında 2025 verileri kullanılıyor.
Formdaki döviz değerlemesinde ise yılın ilk iş günündeki TCMB alış kuru esas alınıyor. Form 15 gün geçerli. Önemli Nokta Bugün düzenlenen formda, bugün hesaba gelen ve hesapta duran döviz de dikkate alınıyor. Başvuru, bankaya işlemin döviz dönüşüm desteği kapsamında yapılması talebiyle iletiliyor.
Gelelim Baska Onemli Noktaya: Mali müşavir neyi üstleniyor?
Ek-C formunu imzalayan SMMM/YMM; fiziki döviz ve altını saydığını, kaydi bakiyeleri belgelerden tespit ettiğini ve bilgileri doğru, tam ve eksiksiz doldurduğunu beyan ediyor.
Dolayısıyla imza, sayım ve doğrulama sorumluluğu taşıyor. Buna karşılık talimatta, destek iadesinin otomatik olarak meslek mensubundan tahsil edileceğine ilişkin açık hüküm bulunmuyor.
Not : O Zaman Mali Musavirlere Hesap Makinalarinin yanina artık bir de hassas tarti ya da para sayma makinasi gerekebilir. Keşke kendi paramiz icin kullanmis olsaydik ama hayat iste 🙂
Gelelim bir diger onemli soruya. %3 destek her zaman kazanç mı?
Her zaman olmayabilir : Örneğin 100 bin dolar için banka alış kuru 50 TL, TCMB dönüşüm kuru 48,50 TL ise:
– Bankaya satışta 5.000.000 TL,
– TCMB’ye satışta %3 destek dahil 4.995.500 TL elde edilir.
TCMB kuru banka kurundan %3 düşük olduğunda, destek daha düşük tutar üzerinden hesaplandığından fark tamamen kapanmaz. Bu örnekte destekli seçenek 4.500 TL daha düşük kalır.
Bu nedenle firma, destek dahil net tahsilatını bankanın teklifiyle karşılaştırmalı, varsa komisyon ve işlem maliyetlerini de dikkate almalıdır. Meslek mensubu ise imzaladığı tespitleri sayım tutanakları, ekstreler ve hesaplama belgeleriyle desteklemelidir.
Son olarak, uygulamada dikkat edilmesi gereken kritik noktalara da değinerek konuyu tamamlayalım.
- Gerçek kişi işletmeleri destekten yararlanamaz. Talimattaki firma tanımı, Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişileri kapsar. Gerçek kişi adına yürütülen ihracat faaliyeti bu kapsamda değerlendirilmez.
- Dövizin kaynağı önemlidir. Serbest bölge firmalarının uygun yurt dışı satış gelirleri kapsama girebilir. Kredi, sermaye ve diğer transferler ise yalnızca yurt dışından geldikleri için destek hakkı sağlamaz.
- Satıştan önce bankayla görüşülmelidir. Destek talebi iletilmeli ve kullanılabilir firma satış limiti kontrol edilmelidir. Normal döviz bozdurma işleminin sonradan destek kapsamına alınabileceği düşünülmemelidir.
- Hazır döviz, yalnızca banka bakiyesinden oluşmaz. Kasa, alınan çekler, diğer hazır değerler, menkul kıymetler ve ortak, iştirak veya bağlı ortaklıklardan alacakların ilgili döviz/altın tutarları da hesaplamaya girer. Verilen çekler ve ödeme emirleri toplamdan düşülür; ticari alacaklar ve diğer alacaklar oran hesabının payına dahil edilmez. Dövize veya altına endeksli kalemler de dikkate alınır.
- Döviz borçlarıyla genel bir netleştirme yapılmaz. %10 hesabı, bütün döviz borçlarının varlıklardan çıkarıldığı bir net pozisyon hesabı değildir. Talimattaki formül esas alınmalıdır.
- Aktif ve net satış için yıllık beyanname esas alınır. Bu tutarların yerine geçici vergi beyannamesindeki veya güncel mizandaki değerler kullanılamaz.
- İhracat bedelinin hesap hareketleri kontrol edilir. Gelen bedelin kullanılması ve hesabın sonradan başka kaynaklardan sağlanan dövizle tamamlanması, destekten yararlanılmasını engelleyebilir. Banka, paranın gelişinden başvuruya kadar geçen dönemi inceler.
- Belgeler ve süreler eksiksiz takip edilmelidir. İşlemin niteliğine göre gümrük beyannamesi, hizmet faturası, Serbest Bölge İşlem Formu ve banka/SWIFT belgeleri aranır. Başka bir yurt içi bankadan aktarılan dövizin ilk yurt dışı girişi de belgelenmelidir. Hizmet gelirleri ve serbest bölge satışlarında ilgili başlangıç tarihinden itibaren 180 günlük satış süresi; peşin ihracatta ise satıştan itibaren altı aylık belge tamamlama süresi dikkate alınmalıdır. Peşin ihracatta destek, gerekli belgeler tamamlandıktan sonra ödenir.
- Firma yetkililerinin teyidi ve faaliyet belgesi gereklidir. SMMM/YMM’nin hazırladığı form, firma yetkililerince de doğrulanarak imzalanır. Forma, meslek mensubunun oda çalışanlar listesine kayıtlı olduğunu gösteren faaliyet belgesi eklenir. Belgenin aslının ilgili bankaya ibrazından sonraki üç ay içinde, aynı meslek mensubunun düzenlediği diğer formlar için bu ibraz yeterlidir.
- Bankanın da kontrol yükümlülüğü vardır. Banka; kendi nezdindeki döviz bakiyelerinin forma doğru aktarılmasını, oran hesabını ve faaliyet belgesinin geçerliliğini kontrol eder.
- Aynı form birden fazla işlemde kullanılabilir. Formun 15 günlük geçerlilik süresi içinde yeniden işlem yapılabilir. Farklı bankalara sunulacaksa gerekli sayıda nüsha hazırlanarak imzalanır.
- Destek hesabındaki kur ve komisyon ayrıca değerlendirilmelidir. Destek hesabında satış gününün saat 11.00 TCMB döviz alış kuru kullanılır. Bankanın alabileceği komisyon, satılan döviz tutarının değil, ödenen desteğin en fazla %1’idir.
- Özel işlemler ayrıca incelenmelidir. ETGB, aracılı ihracat, dahilde işleme, efektif döviz ve belirli reeskont kredilerinde ek şartlar veya kısıtlamalar bulunabilir. Önceki uygulama kapsamında verilmiş döviz almama taahhütleri de kendi hükümlerine göre takip edilmelidir.
- Hatalı işlemlerin önemli sonuçları olabilir. TCMB’ye satılan döviz geri verilmez. Destek alınamaması veya desteğin iadesi, kullanılan firma satış limitini yeniden kullanılabilir hale getirmez. İhracatın iptalinde ilgili destek iade edilir. Usulsüz kullanım veya gerçeğe aykırı beyanda ise faiz ve diğer mali yüklerle tahsilatın yanında, destek ve TCMB kaynaklı kredilerden yararlanma kısıtlamaları gündeme gelebilir.
- Başvuru belgeleri birlikte tamamlanmalıdır. Döviz Pozisyonu Bildirim Formu’nun yanında Ek-B Döviz Dönüşüm Desteği Talep Formu da bankaya sunulur. Ek-C’nin 15 günlük geçerliliği sona erdiğinde, sonraki işlemler için güncel bakiyeler esas alınarak yeni form hazırlanmalıdır.
- Başvuru öncesi kontrol önemlidir. Talimatın 7/9. maddesi kapsamında firma kaynaklı hatalara ilişkin sonradan düzeltme işlemleri kabul edilmemektedir. Bu nedenle bilgi ve belgeler satış öncesinde kontrol edilmelidir.
- Çalışma dosyası hesaplamayı izlenebilir kılmalıdır. Sayım tutanakları ve banka ekstrelerine ek olarak, ilgili çek listeleri, hesap muavinleri, değerlemede kullanılan kur tablosu, son yıllık beyanname ve mali tablolar ile oran hesaplama dökümü dosyada saklanmalıdır.
Resmî Kaynaklar
1. TCMB – 1 Ekim 2026 tarihli Uygulama Talimatı
Yararlanma şartları, başvuru süreci ve yaptırımlar için temel metindir. Ek-C, PDF’nin 18–19. sayfalarında döviz pozisyonu formunu, SMMM/YMM beyanını ve hesaplama açıklamalarını içerir.
Uygulama Talimatı ve Ekleri (PDF)
2. TCMB – “Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Dönem”, 28 Eylül 2026
%3 destek oranı, %10 döviz pozisyonu şartı ve firma limitlerini açıklayan TCMB uzmanlarının yazısıdır. Mevzuat metni değil, açıklayıcı kaynaktır.
Saygılarımla
Mali Musavir SerkanATASOY
