DENETÇİ GÖZÜYLE 102 BANKALAR HESABI
İşletmenin yurt içi ve yurt dışı bankalar ile benzeri finans kurumlarına yatırdığı ve çektiği paraların izlendiği hesaptır. VUK md. 281 uyarınca mevduatlar değerleme gününe kadar hesaplanacak işlemiş faizleriyle birlikte dikkate alınırken; faiz işletilmeyen vadesiz mevduatlar mukayyet (kayıtlı) değerle değerlenir. Yabancı para cinsinden mevduatlar ise dönem sonlarında TCMB döviz alış kuru ile kur değerlemesine tabi tutulur.
Banka Mutabakatı ve Belgesiz İşlem Riski: Fiili banka ekstre bakiyeleri ile mizan kayıtları kuruşu kuruşuna uyumlu olmalıdır. Dönem sonu teyit mektupları (konfirmasyon) ve ekstrelerle örtüşmeyen hesap bakiyeleri, vergi incelemelerinde doğrudan kayıt dışı hasılat veya belgesiz gider/alım şüphesi yaratır.
Kıst Faiz Geliri Tahakkuku: Vadesi ertesi yıla sarkan vadeli mevduat hesaplarında, dönem sonu (ve geçici vergi dönemleri) itibarıyla biriken brüt faiz tutarı hesaplanarak 181 Gelir Tahakkukları/ 642 Faiz Gelirleri şeklinde tahakkuk ettirilmelidir. Faiz gelirinin atlanması, kurum kazancının eksik beyanına ve vergi ziyaına yol açar.
Kesinti Yoluyla Ödenen Stopajın Mahsubu: Vadeli mevduattan elde edilen gelire ait stopajın mahsup edilebilmesi için en geç kurumlar vergisi beyannamesi verilme süresine kadar banka tarafından tevkif edilmiş olması gerekir. Vadesi beyanname verme süresinden sonrasına sarkan hesaplarda, cari yılda tahakkuk ettirilen faize ait stopaj tutarı cari yıl beyannamesinde mahsup edilemez; faizin fiilen ödendiği ve tevkifatın yapıldığı ertesi yıl beyannamesinde mahsup konusu yapılabilir.
Hesaptan Çıkışlarda Stopaj ve KDV Kontrolü: Bankadan yapılan ödemelerde (özellikle yurt dışı hizmet alımları, dar mükelleflere ödemeler, serbest meslek ve kira ödemeleri) GVK md. 94, KVK md. 15-30 ve 2 No.lu KDV tevkifatı yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği incelenmelidir.
Muhasebe & Değerleme
Katılım ve Kıymetli Maden Hesapları: Katılım bankalarında vadeli tutulan hesaplar için idare sabit faiz bulunmadığından dönem sonlarında bankanın açıkladığı kâr payı oranlarını dikkate alır. Kıymetli maden (altın) mevduatları alacak niteliğinde olup mukayyet değerle izlenir; değerlemede İstanbul Altın Borsası değil, hesabın açıldığı bankanın değerleme günü kuru esas alınır.
İhtiyati Tedbir Konulan Hesaplar: Üzerinde ihtiyati tedbir bulunan ve tasarruf yetkisi kısıtlanan döviz mevduat hesapları için dönem sonlarında kur değerlemesi yapılmaz; mahkeme sonuçlanıp tedbir kalktığında kümülatif kur farkı sonuç hesaplarına aktarılır.
Krediye İlişkin Fon Fazlası Faizi: Yatırım için çekilen döviz kredisinin harcama yapılana kadar vadeli döviz hesabında nemalandırılması sonucu doğan faiz gelirleri, yatırımdan bağımsız doğrudan gelir kaydedilmelidir.
SMMM Stajyeri Arif MELİKZADE
