DENETÇİ GÖZÜYLE 103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ HESABI (-)
Bu hesap, işletmenin üçüncü kişilere bankalardan çekle veya ödeme emri ile yapacağı ödemelerin izlenmesini sağlayan aktif düzenleyici (pasif karakterli) bir hesaptır. Vergi Usul Kanunu açısından çekler alacak/borç gibi kabul edildiğinden, vadeli çekler için reeskont uygulaması mümkündür. Yabancı para cinsinden keşide edilen çekler ise değerleme gününde Resmi Gazete’de ilan edilen TCMB döviz alış kuru üzerinden değerlenmelidir.
Banka ve Çek Mutabakatı: Dönem sonu itibarıyla fiilen keşide edilen çek tutarları ile defter kayıtları mutlaka karşılaştırılmalıdır. Banka ekstrelerinde ödenmiş görünen çeklerin 103 hesabından düşülmemiş olması, aktif ve likidite büyüklüklerinin finansal tablolarda gerçeği yansıtmadığı anlamına gelir.
Stopaj Riski (Hesaptan Çıkışlar): Verilen çeklerle yapılan ödemelerin; GVK md. 94, KVK md. 15-30 ve KDVK md. 9 kapsamındaki tevkifata tabi ödemeler (özellikle serbest meslek, kira vb.) arasında olup olmadığı ve stopajın zamanında beyan edilip edilmediği kontrol edilmelidir.
Değerli Kâğıt Bedeli: Bankalarca bastırılarak şirketlere verilen çek yaprakları için tahsil edilen değerli kâğıt bedelleri genel gider niteliğindedir ve ticari kazancın tespitinde doğrudan gider yazılabilir.
Reeskont Uygulaması: VUK sirkülerine göre, ileri düzenleme tarihli (vadeli) çekler için dönem sonlarında reeskont ayrılabilir. Alacak senetleri veya alınan çekler için reeskont ayrılmışsa, verilen çekler/borç senetleri için de reeskont ayrılması zorunludur.
Kur Farkı Faturası ve KDV İlişkisi: Döviz cinsinden veya dövize endeksli keşide edilen çeklerin lehtara verildiği (ciro edildiği veya ödendiği) tarih itibarıyla ödeme gerçekleşmiş sayılır. Vergiyi doğuran olay ile çekin lehtara verildiği tarih arasında lehe veya aleyhe oluşan kur farkları için KDV’li fatura düzenlenmelidir. Çekin verildiği tarihten bankadan nihai olarak tahsil edildiği tarihe kadar geçecek sürede oluşacak kur farkları ise KDV matrahının bir unsuru olmadığından faturalandırılmaz ve KDV hesaplanmaz.
!!! Dövizli çek keşide edilerek ticari borç kapatıldığında; fatura tarihi ile çekin alacaklıya teslim edildiği tarih arasındaki kur farkı için KDV hesaplanıp faturalaşma yapılması şarttır! “Çek henüz bankadan ödenmedi, bankadan para çıktığında kur farkı faturası kesilir” yanılgısı vergi incelemelerinde KDV matrah farkı ve cezalı tarhiyat riski oluşturur.
SMMM Stajyeri Arif MELİKZADE
