YURTİCİ VE YURTDİSİ HARCİRAH UYGULAMA ÖDEMELERİ VE VERGİLENDİRİLMESİ

 

YURTİÇİ VE YURTDİŞİ HARCIRAH UYGULAMA ÖDEMELERİ VE VERGİLENDİRİLMESİ

 

Harcırah kelimesi  tanım olarak ,Sürekli   Veya   Geçici  Görevle  Bir  Yere  Gönderilen   Görevlilere, Bu Yere  Gidebilmeleri,  Orada  Yiyip  İçme  Ve  Konaklama  Gibi  Yapacakları  Diğer  Giderleri  Karşılamak İçin Verilen Para, Yolluk” Olarak Tanımlanabilir.  Harcırah  sözcüğünün  yasal  tanımı  ise , 6245 Sayılı  Harcırah  Kanunu’nun  3’üncü   maddesine  göre, kanun  gereği  ödenmesi  gereken  yol  masrafı, gündelik,  aile  masrafı  ve  yer  değiştirme  masraflarından  biri, bir kaçı  veya  tamamından oluşan  ödemelere  harcırah  adı  verilmektedir.

Harcırah Uygulaması Gelir Vergisi Kanunu Madde 24’üncü maddesinde belirtilmiştir. Buna  göre;

Gider karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı ödemeler Gelir Vergisi’nden istisna edilmiştir.

 1-Harcırah Kanunu’na tabi kurumlar tarafından harcırah veya yolluk olarak yapılan ödemeler;

 2-Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanunu’na tabi olsun olmasın her türlü sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur);

  1. (3946 sayılı Kanunun 38’inci maddesiyle bent kaldırılmıştır. Yürürlük; 1.1.1994)(*)
  2. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre ödenen yakacak yardımı (memur, işçi ve Bağ-Kur emeklilerine avans olarak ödenenler dahil);
  3. Sayım işleriyle, seçim işlerinde çalıştırılanlara özel kanunlarına göre verilen zaruri gider karşılıkları.

Yapılacak  Seyahatler  İle  İlgili  Giderlerin  Gelirlerden  İndirilmesi  İçin  Aranan  Temel  Şartlar Şunlardır;

               Yapılan  Seyahatin;

     – İşle İlgili (İşin Gereği Olarak) Yapılmış  Olması,

     – Yapılan  İşin  Ehemmiyet Ve  Genişliği İle Mütenasip  Olması,

     – Seyahat  Maksadının  Gerektirdiği  Süre  İle  Sınırlı  Kalmasıdır.

Harcırah  uygulama  tahakkuku  sadece  yeme  ve  yatma  giderlerinin  karşılığıdır.

Yeme  ve  yatma  giderlerinin dışındaki  giderler  ise  ( Yol, haberleşme, temsil  ve  ağırlama, numune bedeli  gibi)  ister  harcırah uygulaması  yapılmış,  ister  bunun  yerine  gerçek  usul  benimsenmiş  olsun, ayrıca  belgelenmek suretiyle  gider  kaydedilebilir.

Bu  ödemeler  harcırah  yöntemiyle  yapılabileceği  gibi gerçek  usulde  belge  karşılığı  ile de yapılabilmektedir.  Bu  gibi  giderlerin  vergilendirilmesi  konusunda  gerçek  gider  veya  harcırah  yöntemlerinden  birini tercih  yapmak  durumundadırlar .

Tek  bir  seyahat  için  her  iki  yöntemin  aynı  anda  kullanılması  mümkün değildir.  Harcırah  yönteminin   seçilmesi  durumunda,  harcırah  adı  altında  yapılan  ödemenin  net ücret  ödemesi  sayılıp  vergilendirilmesi  gerekmektedir.

 

 

     Harcırah  Uygulama  Yöntemlerine  İlişkin Açıklamalar Aşağıdaki Gibidir.

  1. Gerçek Gider Yöntemi

Personelin  seyahatte  olduğu  dönemlerde  kendisi  tarafından  karşılanan  yeme  ve  yatma giderlerine  ait  belgeleri  işverene  ibraz  etmesi  ve  işverenin  söz konusu  belgelerde  yer alan tutarın tamamını  ilgili personele  ödemesi  halinde, söz konusu  ödeme  gelir  vergisi  kesintisine  tabi değildir. Ancak, yapılan  seyahatin iş ile ilgili olması, katlanılan  giderin  yapılan işin önemi  ve  genişliği ile  orantılı  olması  ve  seyahatin  amacının  gerektirdiği  süreyi  aşmaması  hususlarına  dikkat edilmelidir.

  1. Harcırah Yöntemi

Gelir  Vergisi  Kanunu’nun  24’üncü  maddesinin 2. bendinde,  Harcırah  Kanunu  kapsamı  dışında kalan  müesseseler  tarafından  İdare  Meclisi  Başkanı  ve üyeleri  ile denetçilerine, tasfiye memurlarına  ve  hizmet  erbabına  ( Harcırah Kanunu’na  tabi  olsun  olmasın  her  türlü  sözleşmeli  personel  dahil)  verilen  gerçek  yol  giderlerinin   tamamı  ile  yeme  ve yatma  giderlerine  karşılık verilen  gündeliklerin  gelir  vergisinden  istisna  edileceği  belirtilmiştir. Yine  aynı  bentte  bu gündeliklerin  aynı  aylık  seviyesindeki  devlet  memurlarına  verilen  gündeliklerden  fazla  olması veya  devletçe  verilen  gündeliklerin  en  yüksek  haddini  aşması  durumunda  aradaki  farkın  ücret olarak  vergilendirileceği  yer  almaktadır.

Yukarıda belirtilen  kanun  maddesinde  anlaşıldığı  gibi , gerçek  yol  giderlerinin  tamamının  gelir vergisinden  istisna  edileceği  açıkça  görülmektedir. Yeme  ve  yatma  giderlerine  karşılık  yapılan ödemelerde  vergi  istisnası  devletçe  verilen  gündelik  tutarları  ile sınırlandırılmıştır. Buna göre, yeme ve yatma  giderlerine  istinaden  nakden  yapılan  gündelikler, aynı  aylık  seviyesindeki  devlet  memurlarına verilen  gündelik  ya da  devletçe  verilen  gündeliklerin  en  yüksek  tutarı  ile  kıyaslanmalı ve aşan  kısım ücret  olarak  değerlendirilmelidir. Ödenen  gündeliklerin  devletçe  verilen  gündelikleri  aşmaması durumunda  ise  yapılan  ödeme  net  kabul  edilir ve  bu ödemeler  brüt  üzerinden  binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir.

 

*YURTİÇİ SEYAHATLERDE HARCIRAH UYGULAMASI

Konaklama ve yemek bedellerinin tamamının belge karşılığı ödenmesi (gerçek gider yöntemi) veya tamamının nakden ödenmesi (harcırah yöntemi) dışında seyahat giderlerinin kısmen belge karşılığı kısmen de harcırah olarak ödenmesi üçüncü bir alternatif oluşturmaktadır.

Harcırah gündeliğinin kısmen belge karşılığı kısmen de harcırah olarak ödenmesi iki şekilde olabilir:

  • Belge Karşılığı Konaklama Bedeli ile Birlikte Ayrıca Gündelik de Ödenmesi

Harcırah Kanunu’nun 39. maddesine göre yurtiçi gündelikleri belirtilmiştir. Buna göre şehir içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmemektedir.

Harcırah  Kanunu  gereğince  geçici bir görev  nedeniyle  şehir dışındaki bir yere gönderilen görevli  personele uygulanacak esaslar  şunlardır:

  • Gidilen yerde ve yolda, öğle (saat 13:00) veya akşam (saat 19:00) yemeği vakitlerinden birini geçiren görevli personele 1/3 oranında gündelik,
  • Yemek vakitlerinden her ikisini geçiren görevli personele 2/3 oranında gündelik,
  • İki yemek vaktini ve geceyi de geçiren görevli personele tam gündelik verilir.

Ödenecek harcırah toplam tutarı günlük harcırah tutarı ile seyahatte geçen gün sayısının çarpılması yoluyla bulunur. Harcırahlar, her 24 saat için hesaplanır. Bu süreden az devam eden seyahatler de bir gün sayılır. Seyahat süresinin her 24 saati aşan kesri tam gün sayılır.

Örnek olarak seyahat 3 Ocak 2019 saat 14.00’de başlamış 8 Ocak 2019 saat 22.00’de sona ermişse bu seyahat 6 gün sürmüş demektir.

Yukarıda yer alan açıklamalara göre, verilen harcırah gündeliğinin 1/3’ünün konaklama, 1/3’ünün öğle yemeği ve 1/3’ünün akşam yemeğine karşılık olarak verildiği anlaşılmaktadır.

Belge  karşılığı konaklama  bedelinin ödenmesi  yanında ayrıca  gündelik de ödenmesi durumunda, belge  karşılığı ödenen  konaklama  ücretinin tamamı gelir vergisinden istisna edilir.

Nakden ödenen gündeliğin ise 2/3’ünün yemek bedeli karşılığı olarak ödenmiş olduğu dikkate alınarak, devletçe verilen gündelik tutarının 2/3’üne kadar olan kısmının gelir vergisinden istisna edilmesi, aşan  kısmının ise ücret  olarak vergilendirilmesi gerekmektedir.

         *YURTDIŞI  SEYAHATLERDE  HARCIRAH  UYGULAMASI

Yukarıdaki  belirtilen  şartları  sağlanması  halinde  yurtdışı  iş  seyahatleri  için  yurtdışı  harcırah  hesaplanabilir. Ancak gerektiğinde  ispatlanması  için  tevsik  edici  belgelerin  harcırah  tablosunun  altına eklenmesi gerekmektedir.

Ayrıca  her  bir  seyahatin  ilk 10 gün için gündelik tutarları %50 fazlası ile dikkate alınabilecektir. Kanunun  belirlediği  sınırlar  içinde  kalınmak  kaydıyla  hesaplanan  harcırahlar gelir vergisinden istisnadır.

Yurtdışı  harcırah  uygulamalarında  bazı özel düzenlemeler bulunmaktadır.

Yurtdışı  gündeliklerinin  Türk Lirası (TL) cinsinden  miktarları, yabancı  para  cinsinden  gündelik miktarlarının T.C. Merkez  Bankası  tarafından  ilan  edilen ( Önden avans  ödemelerinde  efektif satış  kuru, diğer  ödemelerde  döviz  satış  kuru )  ile çarpılarak  bulunur.   Birden  fazla  ülkeyi  kapsayan  yurtdışı  geçici  görev  yolculuk  ve  ikametlerinde,  her  bir  ülkedeki kalış  süresi  için  o ülkeye  ilişkin  gündelik  miktarı  esas  alınmalıdır.

Yurtdışı  gündeliklerinde  seyahat  ve  ikamet  süresinin  ilk  10  günü  için  ödenecek  gündelikler  % 50 arttırılmak  suretiyle  ödenebilir.  Ayrıca  ilk  on   gün  ile  sınırlı  olmak  kaydıyla  yurtdışına  yatacak  yer  temini  için  ödedikleri  ücretleri  fatura  ile  belgelendirenlere,  faturada  gösterilen  yatak  bedelinin  yukarıda  açıklanan şekilde  hesaplanan  gündeliklerinin  % 40’ını aşması  halinde  aşan  kısmın % 70’i ayrıca  ödenir.

 

****Vergiden İstisna Yurtdışı Harcırah Tutarları

Yurtdışı harcırahlarına ilişkin olarak ; 16 Şubat 2018 tarihli ve 30334 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 8/1/2018 tarihli ve 2018/11213 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirleme yapılmış, daha sonra 7 Şubat 2019 tarihli ve 30679 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 8/1/2018 Tarihli ve 2018/11213 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Yürürlüğe Konulan  “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne Yapılacak Yolculuklarda Verilecek Gündeliklere Dair Karar” ile “Yurtdışı Gündeliklerine Dair Karar”da Değişiklik Yapılmasına Dair Karar (Karar Sayısı: 714) da 8/1/2018 tarihli ve 2018/11213 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne Yapılacak Yolculuklarda Verilecek Gündeliklere Dair Karar” ile “Yurtdışı Gündeliklerine Dair Karar’ın, bu Kararla yapılan değişiklikler ile  birlikte  uygulanmasına 2019 yılında da devam edileceği  düzenlemesi  yer  almıştır.

Saygılarımla,

 

S.M Mali Müşavir

  Sibel KAROĞLU