Enflasyon düzeltmesi sonucunda bilançoda ortaya çıkan tutar farkları için tek düzen hesaptır. “502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları” hesabı, özellikle ödenmiş sermayenin ve özkaynak kalemlerinin enflasyona göre düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan artış farklarının izlendiği hesaptır.
Şahıs İşletmeleri ile Şirketler Arasındaki 502 Hesap Kullanımdaki Farklılıklar
Enflasyon düzeltmesi kaynaklı olumlu farkların vergisel akıbeti, mükellefin türüne göre değişiklik göstermektedir. Kurumlar vergisi mükellefleri (sermaye şirketleri), 502 hesabındaki tutarları işletme bünyesinde tutabildikleri gibi bunları sermayeye ilave ederek şirket özsermayesine kalıcı olarak ekleyebilirler. Kanun, kurumların özkaynak enflasyon farklarını sermayeye eklemesini kâr dağıtımı saymadığından, bu işlem üzerinden ne kurumlar vergisi ne de kâr dağıtım stopajı doğmamaktadır.
Böylece sermaye şirketleri, enflasyon düzeltmesiyle ortaya çıkan sermaye artışlarını şirket içinde vergisiz şekilde birleştirebilmektedir. Ayrıca enflasyon farkları, enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan geçmiş yıl zararları ile mahsup edilip silinebilir; bu mahsup da vergiye neden olmaz.
Bilanço Usulüne Tabi Gelir vergisi mükellefleri (şahıs işletmeleri) için ise durum farklıdır. Şahıs firmalarının hukuki yapısı gereği, sermaye artırımı yoluyla enflasyon farkını kayıtlara ekleme imkânı bulunmamaktadır. Bir başka deyişle, gelir vergisi mükelleflerine tanınmış “enflasyon farkını sermayeye ekleme” hakkı yoktur. Eğer bir şahıs işletmesi sahibi, enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan olumlu farkı işletmeden çekerse, bu tutar doğrudan o yılın geliri sayılır ve gelir vergisine tabi olur.
Gelir Vergisi Kanunu’nun 38. maddesi uyarınca, işletme sahibinin yıl içinde işletmeden çektiği değerlerin, dönem sonu özsermaye farkına eklenmesi ve dolayısıyla vergi matrahına dahil edilmesi gerekir.
Kurumlarda olduğu gibi bir kar dağıtım stopajı söz konusu değildir; çünkü çekilen tutar zaten doğrudan işletme sahibinin ticari kazancı olarak vergilenir. Örneğin, enflasyon düzeltmesi sonucu bir şahıs işletmesinin özkaynak hesaplarında 500.000 TL olumlu fark oluşmuşsa, bu tutar işletmede bırakıldığı sürece vergi doğmaz. Ancak işletme sahibi bu tutarı işletmeden kendisine mal ederse (örneğin işini sonlandırıp sermayeyi çekerken), 500.000 TL o yılın kazancı sayılarak gelir vergisine tabi tutulur.
Nitekim Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen bir özelgede, “işyerinin kapatılması halinde bilançoda 502 (olumlu) farkları hesabındaki tutarın çekiş olarak değerlendirileceği ve düzeltme işleminin yapıldığı dönemde vergilendirileceği” açıkça belirtilmiştir.
Gelir vergisi mükelleflerinin bu dezavantajını gidermeye yönelik fiili bir çözüm, şahıs işletmesinin bir sermaye şirketine dönüştürülmesidir. Konuya dair Maliye tarafından verilen bir özelge, gelir vergisine tabi bir şahıs işletmesinin yeni kurulan bir limited şirkete devri halinde, enflasyon farkı tutarlarının devralan şirketin bilançosuna aynen aktarılması ve şirketten herhangi bir şekilde çekilmemesi koşuluyla, bu tutarın işletmeden çekilmiş veya başka bir hesaba nakledilmiş sayılmayacağını, dolayısıyla vergilendirilmeyeceğini belirtmiştir.
Saygılarımla
- SMMM FETULLAH MAYDA
